İyi Oluş Nedir?

İyi oluş hali pozitif psikoloji biliminin bir çalışma alanıdır. İnsanin “kendini iyi hissetmesi ve iyi işlevde bulunması” olarak tanımlayabiliriz.

İyi oluş haline sahip olanlarda bulunan özellikleri, pozitif psikoloji alanında çalışan 3 önemli bilim insanı şu şekilde tanımlar:

Carol Ryff

Kendini kabul etmek (self acceptance): 

Kendini kabul etme dereceniz yüksekse: kendinize karşı düşünceleriniz olumludur, kişiliğinizin iyi yanlarını da iyi olmadığına inandığınız yanlarını da kabul edersiniz ve geçmişinizle ilgili olumlu hislere sahipsinizdir.

Kendini kabul etme dereceniz düşükse, kendinizden memnun değilsinizdir, geçmişteki hatalarınızdan kendinizi fazlasıyla sorumlu hissediyor ve eleştiriyorsunuzdur, olduğunuzdan başka biri olma ihtiyacınız vardır.

İnsan ilişkileri doyurucu olan (positive relations with others)

İnsan ilişkilerinizi doyurucuysa, sıcak kanlı, hayatından tatmin duyan, güvene dayalı ilişkilere sahipsinizdir. Başkalarının iyiliğini düşünürsünüz, güçlü bir empati yeteneğiniz vardır.

İnsanlarla ilişkilerin zayıfsa, güvene dayalı arkadaşlıkların yoktur. Kişilerarası ilişkilerinde sürekli sorunlar yaşıyorsundur. bir iletişiminz yoktur, kişilerarası ilişkilerinizde sürekli sorunlar yaşıyorsunuzdur.

Otonomi-Özgür düşünce ve hareket (autonomy)

Yüksek otonomiye sahipsen, kendi kararlarını kendi verebilen, bağımsız bir kişisindir. Düşüncelerinde sosyal baskılardan kendini arındırabilen, kendi duygu ve düşüncelerini regüle edebilen ve hayat prensiplerin doğrultusunda yaşayabilen birisindir.

Düşük otonomiye sahipsen, başkalarının hakkındaki değerlendirmelerine fazlasıyla kafa yoran, diğerlerinin yargılarına göre kararlar alarak yaşayan birisindir.

Gelişimine önem vermek

Kişisel gelişimine değer veriyorsan, kendin ve hayatta yapmak istediklerinle ilgili sürekli bir gelişim anlayışıyla hareket edersin. Hayatına baktığında nasıl gelişim gösterdiğini anlayabilirsin. Yeni deneyimlere açıksındır ve hayallerini gerçekleştirmek için sürekli bir çaban vardır. Zamanla kendini ve ihtiyaçlarını daha iyi anlar ve özbilgin yüksek şekilde hayatta efektifliğini artırırsın.

Kişisel gelişimin zayıfsa, hayatta sıkışmışlık yaşarsın, gelişmene ihtiyacın olmadığını ve yeterince geliştiğine inanırsın, hayattan sıkılır ve yeni tutum ve davranışlar geliştirmekte zorlanırsın.

Yaşamının bir amacı ve anlamı olması

Yaşamının anlamı olduğuna inanıyorsan, hayatında bazı hedeflerin vardır ve gittiğin yönün farkındasındır. Yaşamın içinden geçerken amaçlar doğrultusunda ilerler, geleceğe ümitle bakarsın.

Yaşamının anlamı zayıfsa, amaçsız ve hedefsiz dolaştığın günlerin sayısı yüksektir, yönünü kaybetmiş gibi hissedersin, geçmişinde yaşadıklarını anlamsız değerlendirebilir, geleceğe yönelik inançların zayıftır.

Zorluklarla başa çıkma becerilerine sahip olmak

Zorluklarla başa çıkma becerin yüksekse, çevrende olup bitenleri yönetebilmekte ustasındır. Komplex sorunları rahatlıkla kontrol altında tutabilme, elinin altında bulunan kaynakları iyi değerlendirebilme, değerlerinle uyumlu ortamları yaratabilmekte beceriklisindir.

Zorluklarla başa çıkma becerilerin düşükse, etrafındaki kontexti değiştirme ya da geliştirme konusunda güçsüzsündür. Etrafındaki imkanları fark etmeye nispeten kapalı ve hayatını kontrolun altında hissedişin zayıftır.


Martin Seligman

Seligman, iyi oluşu PERMA adını verdiği bir model ile açıklar. Ryff ile tanımladığı özellikler birbiriyle neredeyse içiçe geçmiş gibidir. Perma ölçeği Türkiye’ye uyarlanmış, geçerliliği ve güvenilirliği test edilerek, Journal of Happiness bülteninde yayınlanmıştır.

P (Olumlu duygular):

olumlu duyguların olumsuz duygulara nazaran daha sıklıkla yaşanıyor olmasıdır.

E (Bağlanma):

Akış halinde olmayla ilişkili olan bu kavram, insanın yaptığı işe, kuruma veya faaliyete bağlanarak, zamanı unutacak şekilde meşguliyeti anlamındadır. Akış kuramının babası sayılan psikolog Mihayl C. insanın hayata bağlanmasının, kendini tüm benliğiyle yaptığı faaliyete vererek akışta olmasının yaşamdaki en güzel zaman dilimleri olduğunu ileri sürer.

R (Doyurucu ilişkiler):

Doyurucu bir ilişki başkaları tarafından sevilme, destek ve değer görmek demektir. Güvene dayalı ilişkiler kurabilmektir. Bu tür doyurucu ilişkiler, toplumla bütünleşme duygusuna ve sosyal ilişkilerinden memnun olmalarına işaret eder.

M (Anlam):

İnsanın kendi yaşamında bir amaç ve anlam bulmuş olmasına işaret eder. Kendinden daha büyük birşeye aidiyet hissetmek ve o doğrultuda hareket etmek isteğidir. Hayatın yaşama değer olduğu hissini yaratır. Nietzche’nin “Yaşamak için bir nedeni olan kişi, her tür “nasıl”a katlanabilir” sözü yol göstericidir.

A (Başarı):

Hedef belirlemeyi ve bu hedefler doğrultusunda çaba vermeyi temsil eder. Özyeterliliği ifade eder. Kişinin kendini başarılı hissetmesiyle ilgilidir.

Ed Diener, professor of psychology

Ed Diener

Ed Diener ise Öznel iyi oluştan bahseder. Olumlu duygular olumsuz duygulardan daha fazla hissediliyorsa, bu Diener’a göre öznel iyi oluştur. Bu bağlamda hedonik mutluluğu da anımsatmaktadır. Ryff ve Seligman’ın tanımları bu açıdan daha tamamlayıcıdır.

Positive Psychology Academy

Leave a Reply